Dane, bezpieczeństwo, prawo – zestaw do wdrażania AI przez organizacje społeczne

Każda organizacja inaczej wdraża technologie, bo ma inne potrzeby. Jako Sektor 3.0 od lat pomagamy, podpowiadamy i wskazujemy różne kierunki, w których można pójść w cyfryzacji NGO. Od czasu, gdy w zbiorowej świadomości zagościła AI, stała się ona także obszarem, w którym staramy się wskazywać dobre praktyki i kwestie warte przemyślenia. Ostatnie miesiące poświęciliśmy na przygotowanie trzech bezpłatnych i kompleksowych publikacji. Najnowsza z nich poświęcona jest prawu, danym, etyce i mierzeniu efektów podczas wdrożeń AI. Kolejna powstała dzięki badaniu obejmującym ponad 1000 organizacji i pokazała, że „Nie tylko sztuczna inteligencja” liczy się dla NGO. W Wasze ręce trafiły także „Wnioski i rekomendacje” po pilotażowym cyklu szkoleń o AI dla organizacji społecznych. Wszystkie nasze publikacje w formacie elektronicznym znajdziecie poniżej.

Każda organizacja inaczej wdraża technologie, bo ma inne potrzeby. Jako Sektor 3.0 od lat pomagamy, podpowiadamy i wskazujemy różne kierunki, w których można pójść w cyfryzacji NGO. Od czasu, gdy w zbiorowej świadomości zagościła AI, stała się ona także obszarem, w którym staramy się wskazywać dobre praktyki i kwestie warte przemyślenia. Ostatnie miesiące poświęciliśmy na przygotowanie trzech bezpłatnych i kompleksowych publikacji. Najnowsza z nich poświęcona jest prawu, danym, etyce i mierzeniu efektów podczas wdrożeń AI. Kolejna powstała dzięki badaniu obejmującemu ponad 1000 organizacji i pokazała, że „Nie tylko sztuczna inteligencja” liczy się dla NGO. W Wasze ręce trafiły także „Wnioski i rekomendacje” po pilotażowym cyklu szkoleń o AI dla organizacji społecznych. Wszystkie nasze publikacje w formacie elektronicznym znajdziecie poniżej.

Poznajmy punkt widzenia organizacji społecznych

Każda organizacja jest inna i to musi być punkt wyjścia do myślenia o technologii w kontekście ich pracy. Różnice dotyczą między innymi zasobów finansowych i kadrowych, co przekłada się bezpośrednio na to, jak wdrażane są rozwiązania cyfrowe. Stały, liczny zespół poradzi sobie lepiej z nowym narzędziem, niż ekipa złożona z kilku wolontariuszek pracujących zdalnie. Niestety nadal niewiele organizacji przygotowuje strategie włączania technologii do codziennej pracy. Działania są reaktywne, nie są planowane długofalowo.

Większość organizacji (79%) widzi potrzebę zwiększenia wykorzystania technologii cyfrowych szczególnie w marketingu i fundraisingu. Jednocześnie 76% napotyka wyzwania, głównie związane z brakiem środków finansowych na wdrożenie

– to jeden z wniosków badań z raportu „Nie tylko sztuczna inteligencja. Technologie cyfrowe w organizacjach pozarządowych”, który przygotowaliśmy wspólnie z zespołem Badania Klon/Jawor.

A jak w naszej publikacji organizacje patrzą na AI? Szala jest dość wyrównana. Nawet 29% organizacji korzysta z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji, ale 17% z nich nie słyszało jeszcze o takiej technologii.

Pracownicy organizacji chętnie korzystają z edukacji online, NGO są także obecne w Internecie. Aż 93% ma jakiś rodzaj swojej wizytówki w sieci. 83% publikuje też w mediach społecznościowych. Najpopularniejszy jest Facebook, a TikTok oraz X są na końcu stawki. Narzędzia cyfrowe bywają także nieodłącznymi towarzyszami codziennej pracy biurowej (i nie tylko).

Wykres z raportu: „Nie tylko sztuczna inteligencja. Technologie cyfrowe w organizacjach pozarządowych”

Nasza publikacja „Nie tylko sztuczna inteligencja: technologie cyfrowe w organizacjach pozarządowych” jest pełna przykładów wykorzystania technologii przez organizacje społeczne. Swoimi doświadczeniami podzieliły się z nami: Stowarzyszenie Aktywne Zabrodzie, Fundacja Przedsiębiorczości Kobiet, Instytut Ekologii Akustycznej, Fundacja Demokracja Przyszłości i Fundacja Rak’n’Roll. Wygraj Życie! Poniżej znajdziesz listę niektórych rozwiązań technologicznych, które wykorzystują:

Google Workspace – zapewnia mobilność, porządek w dokumentach i lepszy przepływ pracy,
Canva Pro – wykorzystywana do tworzenia grafik,
Todoist – służy do zarządzania zadaniami,
Slack – ułatwia komunikację wewnętrzną,
Asana – służy do zarządzania projektami,
Claude, Perplexity, NotebookLM, ChatGPT – mogą pomóc w redakcji treści i researchu,
Notion – może być miejscem na bazę wiedzy organizacji i notatki,
Talkie.ai – pozwala na czatowanie z awatarem AI.

Pobierz bezpłatny raport przygotowany przez zespoły Badania Klon/Jawor i Sektor 3.0.: „Nie tylko Sztuczna Inteligencja. Technologie Cyfrowe w organizacjach pozarządowych”.

Bezpieczeństwo, prawo i etyka w pracy z AI: Jak chronić organizację i beneficjentów?

Tam, gdzie pojawia się AI, coraz częściej pojawiają się (uzasadnione!) pytania o bezpieczeństwo. To bardzo złożony wątek, który także możemy otworzyć analogią drogową – warto mieć ograniczone zaufanie, polegać na zasadach i swojej ocenie sytuacji. Do pracy z AI zawsze warto zaprząc swoją wrażliwość, doświadczenie, emocje i wiedzę. To też elementy, których narzędziom po prostu brakuje.

W naszej najnowszej publikacji poprosiliśmy o głos ekspertów i ekspertki. Mówimy o prawach autorskich, ochronie danych osobowych, nadzorze i odpowiedzialności, czy transparentności.

Prawo autorskie i własność intelektualna. Tworzenie materiałów przy użyciu AI.

AI potrafi wygenerować w mgnieniu oka wszystko, o czym zamarzymy. Mogą to być teksty, obrazy, audio, a nawet filmy. Kto jest jednak autorem tych dzieł? Czyje są prawa autorskie? Ekspertki w naszym e-booku mówią wyraźnie: twórcą może być tylko człowiek, nie maszyna. Jeśli generujemy coś na podstawie naszego prostego polecenia (czyli promptu), to wynik nie będzie chroniony prawem autorskim. To, co może przechylić szalę praw na naszą stronę to przyłożenie się do tej pracy. Jeżeli my (człowiek) włożymy w uzyskanie efektu kreatywną pracę, doprecyzujemy wieloetapowo, będziemy ingerować w efekt, edytować i nadawać indywidualny charakter, wtedy możemy zostać uznani za współtwórcę lub nawet wyłącznego twórcę finalnego dzieła.

Ważne: Zapoznaj się każdorazowo z regulaminem usługi, z jakiej korzystasz do generowania treści. Niektóre (jak Recraft.ai) mówią wprost – otrzymasz pełnię praw z licencją komercyjną – jeśli wykupisz subskrypcję.

Dane w świecie AI. Jak chronić dane osobowe i informacje poufne?

W organizacjach społecznych przetwarzane są dane pracowników, beneficjentów czy wolontariuszy. Mogą to być także tzw. dane wrażliwe. Obowiązują nas przepisy RODO, jak się jednak mają do narzędzi AI? Do publicznie dostępnych narzędzi AI bezwzględnie nie należy wprowadzać danych osobowych. Dlaczego? Mogą one zostać użyte do trenowania danego modelu (nawet, jeśli dostawca zapewnia nas, że tak nie będzie). Jak można zatem pracować z takimi danymi? Postawmy na anonimizację, czyli pozbawienie ich wszelkich informacji, które pozwolą na jakąkolwiek identyfikację konkretnej osoby.

Ważne: W przypadku przetwarzania danych na dużą skalę lub danych wrażliwych, często wymagana jest Ocena Skutków dla Ochrony Danych (DPIA), czyli formalna analiza ryzyka.

Sprawiedliwość i transparentność

Kilka pierwszych działań, które warto wykonać, by zorganizować sposób korzystania z AI w organizacji. Pobierz nasz e-book i poznaj kolejne.

W obliczu wdrażania AI na wielu poziomach i w wielu miejscach powinniśmy być informowani, jeśli mamy styczność z treściami, usługą czy informacjami, które powstały dzięki sztucznej inteligencji. Działa to także w druga stronę, to znaczy, że jeśli my wykorzystujemy AI w naszej pracy. Jeśli tworzymy grafiki czy nasi beneficjenci rozmawiają z chatbotem (a nie z człowiekiem), to powinni wiedzieć, że mają styczność z AI. Warto też zastanowić się, czy nasze wybory technologiczne nie stoją w sprzeczności z naszą misją, wizją i wartościami.

Ważne: Podkreślmy jeszcze raz, że ludzki nadzór podczas pracy z AI jest kluczowy. Pozwoli to na wyłapanie w wynikach pracy uprzedzeń czy halucynacji.

Odpowiedzialność i umowy

Kto będzie ponosił odpowiedzialność, gdy AI doprowadzi do czegoś niepożądanego? Gdy posłużymy się nieprecyzyjną lub zmyśloną informacją możemy zaszkodzić naszej organizacji lub beneficjentom. Może dojść też do naruszenia czyichś praw (patrz punkt powyżej – przetwarzanie danych osobowych). Wówczas odpowiedzialność zawsze spoczywa na organizacjach i ludziach. Najprawdopodobniej (stan na lipiec 2025) będzie to odpowiedzialność cywilna na zasadzie winy, wynikająca z niedochowania należytej staranności. Może to być wina umyślna (świadome ignorowanie problemu) lub częściej nieumyślna (niedbalstwo, na przykład: niewłaściwy dobór narzędzia, brak nadzoru nad jego pracą, niepoprawna konfiguracja).

Ważne: Ludzki nadzór nad AI powinien być zawsze obecny. Narzędzia powinny być tylko narzędziami, czyli wsparciem człowieka. Materiały wygenerowane przy wykorzystaniu AI powinny być zawsze sprawdzone przed dalszą publikacją.

To tylko część wątków, które poruszamy w naszej najnowszej publikacji. W środku znajdują się głosy ekspertek i ekspertów: Mileny Balcerzak i Aleksandry Maciejewicz z kancelarii LAWMORE, Ryszarda Dałkowskiego, Wojtka Wilka i Katarzyny Drożdżal.

Pobierz bezpłatną publikację „Jak bezpiecznie wprowadzić sztuczną inteligencję do organizacji społecznej? Prawo, dane, etyka, pomiar efektów”.

Pięć punktów dla skutecznego wdrażania technologii w organizacji pozarządowej

O czym należy pamiętać, chcąc wdrożyć sztuczną inteligencję w swojej organizacji społecznej? Jak zrobić to skutecznie? Czy są jakieś konkretne wytyczne? Zgodnie z założeniami sztuczna inteligencja może być wykorzystywana do niezliczonych zadań. To, gdzie my znajdziemy jej zastosowanie, zależy od nas i specyfiki naszej pracy.

Przyjrzyjmy się jednak kilku założeniom, które mogą pomóc nam na początku naszej przygody.

Eksperymentuj: „wdrażanie AI” to bardzo poważny termin. Niemniej możemy przełożyć to na coś, co daje dużo satysfakcji, czyli uczenie się przez doświadczenie. Eksperymenty, próby, potknięcia, odkrycia – to wszystko pomoże nam poznać możliwości AI. Zaczynajmy od testowych kont, darmowych okresów próbnych (free trial), szukania case study lub przeglądanie samouczków.
Zdefiniuj rolę AI: pamiętaj, że możesz precyzyjnie określić, jaką rolę ma pełnić sztuczna inteligencja w Twoim zespole. Potrzebujesz wsparcia fundraisera? A może marketing ma za mało czasu? AI samo z siebie nie jest ekspertem w żadnej dziedzinie, ale to Ty możesz sprawić, że będzie. Zbuduj własnego chatbota (GPTs lub Gem), który będzie zajmował się określonymi zadaniami.
Weryfikuj wyniki: to zdanie, które się powtarza, ale jest ważne: nadzór człowieka jest istotny, gdyż AI może podawać „wymyślone” dane. Jej nadrzędnym celem jest udzielanie odpowiedzi. Musimy zatem precyzyjnie konstruować zapytania i potem krytycznie przyglądać się wynikom.
Mierz efekty: najpierw ustal, co chcesz zrobić i jaka będzie miara sukcesu. Mierzalne cele przełożą się na lepszy monitoring tego, czy wdrażanie jakiegoś narzędzia ma sens. W publikacji opisanej powyżej: „Jak bezpiecznie wprowadzić sztuczną inteligencję do organizacji społecznej? Prawo, dane, etyka, pomiar efektów” znajdziecie szczegółowy sześciostopniowy proces mierzenia efektów – skorzystaj z niego!
Rozwój kompetencji: chęć sprawnej, bardziej efektywnej pracy to coś, co może napędzać zespół do dzielenia się wiedzą i budowania swoich nowych umiejętności. Nie każdy ma wysoko rozwinięte kompetencje cyfrowe, ale wspólna praca może zniwelować obawy, oswoić z narzędziami czy wyłonić liderów. Jeśli chcesz zmian (zwłaszcza w zakresie cyfryzacji lub wdrażania AI) to zaangażuj w to cały zespół!

Więcej praktycznych porad i rekomendacji ekspertów znajdziecie w publikacji przygotowanej przez Sektor 3.0 razem z DELab UW, Campus AI i Google „Sztuczna inteligencja w działaniach organizacji społecznych: Wnioski i rekomendacje”.

Na skróty: jak korzystać z naszych publikacji?

W trakcie pracy nad naszymi publikacjami sięgnęliśmy do danych, przykładów i doświadczeń. Te trzy składniki pozwoliły przygotować e-booki, które możemy polecić z ręką na sercu. Jeśli Wasza organizacja dopiero zaczyna przygodę z narzędziami cyfrowymi, będzie wiedziała, od czego zacząć i na co zwrócić uwagę. Jeśli sprawnie poruszacie się w świecie nowych technologii, może zainspiruje Was spojrzenie z lotu ptaka na polskie NGO lub rzut oka na to, jak działają w tej sferze inni.

Gdyby z kolei ciągnęło Was do AI, to na pewno znajdziecie tutaj zestaw inspiracji, których nie brakuje także w innych materiałach na naszym blogu. Chętnie usłyszymy także od Was, jak wygląda Wasza droga, z czym się mierzycie i co chcecie osiągnąć. Napiszcie do nas na sektor3.0@frsi.org.pl lub w komentarzu!

Sprawdź także: