Gąszcz przepisów bywa dla niektórych organizacji trudny do przejścia. Sytuacja komplikuje się, gdy w życie wchodzą nowe przepisy. Nie mamy punktów odniesienia, nie do końca wiemy, jak się poruszać. Jeśli do tego dorzucimy nową technologię, może powstać paraliżująca mieszanka. Organizacje społeczne mogą omijać technologie z obawy przed karami lub nieumiejętnym ich wykorzystywaniem. Dlatego na ostatnim Śniadaniu z AI Sektor 3.0 podjęliśmy wątek AI Act. Opowiadała o nim Aleksandra Maciejewicz z kancelarii LAWMORE.
Ramy prawne i role podmiotów
Organizacje, które przybyły na kolejne spotkanie z AI przygotowane przez Sektor 3.0 przyniosły ze sobą wiele praktycznych pytań. To szansa, żeby uporządkować wiedzę i podeprzeć ją komentarzem naszej ekspertki. W pierwszym bloku pytań i odpowiedzi poruszymy podstawy.
Czy AI Act wszedł już w życie?
Pytanie: Czy dostosowanie się do AI Act wymaga czekania na polskie ustawy i uruchomienie Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji?
Odpowiedź: AI Act jest rozporządzeniem Unii Europejskiej i obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich (analogicznie do RODO). Oznacza to, że organizacje nie mogą odkładać wdrożeń do czasu, gdy w Polsce uchwalą przepisy wykonawcze i powstaną odpowiednie instytucje.
Ważne: Organizacje społeczne nie są wyjątkowo traktowane w AI Act. Nie ma ulg, zwolnień lub osobnych wytycznych. To, jak dostosować się do AI Act zależy od tego, co robi dana organizacja.
Kiedy jesteśmy Dostawcą, a kiedy Korzystającym?
Pytanie: Czy stworzenie własnego bota (np. Gema w ekosystemie Google Gemini), zasilonego wyłącznie wewnętrznymi dokumentami organizacji, sprawia, że organizacja jest Dostawcą (Provider) czy Podmiotem Stosującym (Deployer)?
Odpowiedź: Dostawca to ktoś, kto wprowadza na rynek system AI pod własnym znakiem towarowym. Jeśli organizacja buduje asystenta wewnątrz istniejącej platformy (jak Gemini) na własne potrzeby, występuje wyłącznie jako Podmiot Stosujący.
Ważne: NGO w przeważającej większości będą występować jako Stosujący. Więcej o podziale znajdziecie w naszym podcaście – Jak oznaczać treści AI? Przewodnik po AI Act dla organizacji społecznych.
Sytuacje podwyższonego ryzyka
Wprowadzanie AI (nie tylko w organizacjach) musi podlegać też pewnym ograniczeniom. Systemy sztucznej inteligencji nie radzą sobie dobrze z rozpoznawaniem emocji, ich błędna identyfikacja może czasem mieć niepożądane skutki. Stąd też kolejny zestaw pytań. Jak wizerunek osób trzecich ma się do wykorzystywania AI?
Rozpoznawanie emocji
Pytanie: Czy w trwającym procesie rekrutacji możemy prosić o opinię na temat emocji kandydata/kandydatki na podstawie zdjęcia lub filmu? Może kierować nami chęć oceny odporności na stres przed zatrudnieniem kogoś na stanowisko koordynatora.
Odpowiedź: Rozpoznawanie i ocena emocji w miejscu pracy oraz w procesach rekrutacyjnych jest zakazaną praktyką. Sztuczna inteligencja nie może być używana do oceniania stanów emocjonalnych kandydatów czy pracowników. Wyjątki są wąskie i dotyczą ściśle określonych względów bezpieczeństwa.
Ważne: Katalog zakazanych praktyk w zakresie AI określa artykuł 5. Dotyczy to między innymi: technik podprogowych i manipulacyjnych, wykorzystywania słabości czy scoringu (punktowania) społecznego.
Przetwarzanie rozmów
Pytanie: Czy w darmowym narzędziu wykorzystującym AI możemy przetwarzać nasze rozmowy z innymi osobami? Chodzi o wideo, transkrypcje lub nagrania dźwiękowe.
Odpowiedź: Darmowe wersje modeli językowych z reguły nie oferują umów powierzenia przetwarzania danych, co niesie ryzyko wycieku historii rozmowy. Tym samym ktoś może upublicznić materiały, z którymi pracowaliśmy. Jedynym w pełni bezpiecznym i zgodnym z RODO rozwiązaniem przy analizie dokumentów czy transkrypcji w darmowych narzędziach jest ich wcześniejsza, pełna anonimizacja.
Ważne: Nagrywanie kogoś bez jego wiedzy może grozić odpowiedzialnością karną. Chodzi o rozmowy, w których nie uczestniczymy. Odpowiedzialność za wykorzystywanie zewnętrznych rejestratorów dźwięku jest po stronie korzystającego.
Jeśli chcesz poznać proste narzędzia open source, które możesz od razu przetestować w swojej organizacji, sprawdź nasz bezpłatny kurs e-learningowy – Open Source – bezpłatne narzędzia w pracy organizacji.
Obowiązek informacyjny
Najgłośniejszym, w ostatnim czasie, elementem AI Act, który wszedł w życie, jest obowiązek oznaczania wygenerowanych multimediów. Tworzenie obrazów czy filmów to powszechnie dostępne opcje, do tej pory wykorzystywane dowolnie. Nowe wytyczne nakładają jednak konkretne obowiązki, z których trzeba się wywiązywać. Dotyczy to także podmiotów, które świadczą usługi dla innych.
Oznaczanie multimediów
Pytanie: Jak oznaczyć grafiki, które chcemy wykorzystywać w kampanii społecznej?
Odpowiedź: Oznaczania wymagają wygenerowane multimedia sprawiające wrażenie autentyczności. To może być na przykład realistyczny kot siedzący na kanapie. Forma opisu, oznaczenia lub przypominania, że mamy do czynienia z wygenerowanym medium, zależy od formatu, czasu trwania i grupy odbiorców. Przy materiałach fikcyjnych kluczowe jest kryterium „przeciętnego odbiorcy” – jeśli mógłby on rozpoznać od razu fikcję artystyczną, materiał nie musi być oznaczany jako deepfake.
Ważne: Więcej przykładów znajdziecie w naszym tekście: Co AI Act oznacza dla Twojej organizacji?
Użycie AI przez podmioty współpracujące
Pytanie: Co w sytuacji, gdy organizacja zleca wykonanie kampanii agencji zewnętrznej i wpisuje w umowie zakaz stosowania AI, a agencja mimo to wygeneruje materiały bez zgody i ich nie oznaczy?
Odpowiedź: Jeśli agencja lub freelancer samodzielnie zdecydują o użyciu sztucznej inteligencji, to oni stają się Podmiotem Stosującym i ponoszą pełną odpowiedzialność prawną za brak oznaczeń.
Ważne: Przepisy AI Act wiążą status takich sytuacji z podjęciem decyzji i kontrolą nad narzędziem. Jasne zasady zawsze pozwalają uporządkować prace z nowymi narzędziami. Zastanówmy się, kiedy i jak z nich korzystać.
Materiały dodatkowe
- Jak oznaczać treści AI? Przewodnik po AI Act dla organizacji społecznych
- Internet chce znów człowieka. A prawo chce wiedzieć, kiedy go zabrakło
- Od Excela do AI. Przykłady skutecznego fundraisingu w organizacjach pozarządowych
O Śniadaniach z AI organizowanych przez Sektor 3.0
Śniadania z AI to cykl kameralnych, porannych spotkań, które łączą dyskusję o najnowszych trendach związanych ze sztuczną inteligencją z networkingiem w nieformalnej atmosferze. Spotkania, organizowane w warszawskim Wrzeniu Świata, mają zainspirować przedstawicieli i przedstawicielki organizacji społecznych do pogłębiania wiedzy z obszaru AI i wymiany doświadczeń z nią związanych.
Partnerem Śniadań z AI jest Fundacja Instytut Reportażu, która jest gospodarzem Wrzenia. Śniadania z AI są realizowane w ramach Sektor 3.0, przedsięwzięcia Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności, realizowanego przez Fundację Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego. Więcej o Śniadaniach z AI znajdziesz tutaj.
Kolejne spotkanie odbędzie się 19 listopada. Porozmawiamy o standardach korzystania z AI w organizacjach. Naszym gościem będzie Michał Dunin z Webtalk.
Jeśli chcesz dołączyć do nas podczas kolejnych spotkań, śledź kanały Sektor 3.0 i zapisz się do naszego newslettera.